Skip to Content

BLOG
B
BLOG

Meerstemmigheid en meervoudigheid hanteren

Alexander Maas, docent leergang Waarderend Actieonderzoek 

De omstandigheden doen ertoe
Een belangrijk principe bij waarderend actieonderzoek is het principe van meervoudigheid en meerstemmigheid. We hebben onze eigen kijk op situaties en gebeurtenissen en brengen deze op eigen wijze onder woorden. Mijn stelling bij het verkennen van dit principe is dat de context, of de omstandigheden, ertoe doet.

Dat begint al heel vroeg en dichtbij, als we naar onszelf en anderen kijken. Geef mij de omstandigheden, zeg ik weleens tegen mijn kinderen, en je ziet mijn moeder. Ze moeten erom lachen, want zij vormen zich direct een beeld waarover ik het heb, omdat zij mijn moeder (hun oma) hebben gekend. Zij was onder andere een goede docente, tot op hoge leeftijd. Zijn er toehoorders, dan verschijnt in mij die houding, als vanzelf. Geef mij de omstandigheden, en je ziet mijn vader. Hij was naast ambtenaar vooral pianist en leerde ons vanuit die hoedanigheid diverse vormen van ‘luisteren’…

‘Geef mij de context en ik word …’. Anders gezegd, er is een verbinding tussen mij en mijn sociale omgeving. Die sociale context geeft mijn gedrag mede vorm en dat gaat tot op de dag van vandaag door. Die meerstemmigheid geeft energie en leidt soms, ook voor mij, tot verrassende en onverwachte acties. Soms werkt die energie positief en soms negatief uit. Die meerstemmigheid zie ik ook bij anderen. De vraag is hoe je daar als procesbegeleider mee omgaat.

Steeds een andere context
Iedere situatie biedt steeds weer een ‘andere context’. Mensen verlenen aan een situatie verschillende betekenissen en in feite zijn hun mogelijkheden daartoe onbegrensd. Sterker, de betekenissen die ze aan situaties verlenen kunnen in de tijd veranderen en dat brengt meerstemmigheid voort. In ons alledaagse leven zien we dat terug in wat we doen, bijvoorbeeld als we een brood bij de bakker kopen. Dat levert voor verschillende mensen verschillende betekenissen op (voor de bakker is de betekenis van de koop anders dan voor de klant, de concurrent of de belastingambtenaar). Iedereen maakt zijn eigen ‘verhaal’ van de gebeurtenis dat samen een – tijdelijk - beeld oplevert en door filosofen wordt aangeduid als een ‘meervoudige werkelijkheid’. Bij waarderend actieonderzoek stellen we die ‘meervoudige werkelijkheid’ centraal in het doen van onderzoek.

Gelaagde werkelijkheden onderzoeken
Soms, met name bij verandering, weerspiegelt de situatie een ‘complexe of gelaagde context’. Dan lijkt het wel of tegelijkertijd voor verschillende mensen meerdere situaties spelen, waarin zij zich telkens anders gedragen. Dan wordt het vaardig omgaan met die context een complex gebeuren, omdat feitelijk meerdere omstandigheden spelen die voor de een tot een andere situatie kunnen leiden dan voor de ander. Hoe ga je als procesbegeleider  met die ‘gelaagde werkelijkheid’ om?

Deze variëteit aan omstandigheden genereert een complexe dynamiek, waarin aandacht voor meerdere contexten een belangrijke eerste stap is in het onderzoeken van de situatie. Het leren ‘spelen met context(en)’, of verschillende werkelijkheden, is een vaardigheid die in de leergang centraal staat en bij het bespreken van de dagelijkse praktijk van de deelnemers steeds terugkeert. Daarbij staan vragen centraal als: hoe traceer je meerstemmigheid, hoe exploreer je meervoudigheid en hoe onderzoek je die gelaagde realiteit? Alleen al de ervaring en variëteit in de groep helpt daarbij en draagt bij aan andere vragen en spannende gesprekken.

Alexander Maas is als bijzonder Hoogleraar Humanisering en verandering van (ouderen)zorgorganisaties verbonden aan de Universiteit voor Humanistiek te Utrecht. Daarnaast is hij als Academic Director verantwoordelijk voor de Master Organisational Change and Consulting verbonden aan de Faculteit Bedrijfskunde van de Erasmus Universiteit Rotterdam. Alexander is gespecialiseerd in organisatiekunde, organisatieverandering, theorievorming over verandering en sociaal constructionisme. Hij is betrokken geweest bij diverse veranderprocessen, als adviseur, reflective practitioner en als mediator.

COMMENTS

ADD A COMMENT

Uw naam*

Uw E-mail adres*

Extra reacties*

Bent u een mens? U kunt dan de, in de afbeelding getoonde tekst overtypen:



This is a captcha-picture. It is used to prevent mass-access by robots. (see: www.captcha.net)